ΤΟ ΠΛΑΣΤΟ ΡΗΤΟ

Posted: 17 Ιανουαρίου 2010 in ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΚΔΟΣΗ, ΓΕΛΟΙΟ, ΚΕΙΜΕΝΑ, ΟΛΑ

Δημοσιεύθηκε ΕΔΩ

Το ψεύτικο ρητό του Ισοκράτη για την «αυτοκαταστροφή της δημοκρατίας»

Κάποια ελληνοαμερικάνικη οργάνωση μ’ έχει βάλει στον κατάλογο παραληπτών της και μου στέλνει (όχι μόνο σε μένα, βέβαια) ταχτικά μηνύματα, ως επί το πλείστον εθνικιστικά. Σήμερα, τέσσερις μέρες μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, πήρα από την οργάνωση αυτή ένα μήνυμα με τον ανορθόγραφο τίτλο «Τάδε έφει Ισοκράτης» και το εξής περιεχόμενο:

Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται, διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία

Κατά σύμπτωση, το ίδιο μήνυμα το είχα πάρει κι από μια εγχώρια ταχυδρομική λίστα, και απ’ ό,τι είδα κυκλοφορεί πολύ στο Διαδίκτυο τις τελευταίες μέρες, με αφορμή την εξέγερση των παιδιών που τα έλεγαν αλήτες.

Δεν θα επεκταθώ στη γνώμη μου για τη δολοφονία και για όσα την ακολούθησαν. Θα ασχοληθώ με κάτι δευτερεύον, με το ρητό του Ισοκράτη, ή μάλλον με το δήθεν ρητό του Ισοκράτη που πλασάρουν αυτές τις μέρες πολλοί, άλλοι καλοπροαίρετοι και άλλοι ελλαδέμπορες. Πριν συνεχίσω, να ομολογήσω ότι το εύρημα δεν είναι δικό μου· ναι μεν εγώ είχα ψυλλιαστεί ότι η φράση «η δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται» ακούγεται πολύ μοντέρνα, αλλά πριν ανοίξω τα κιτάπια μου με πρόλαβε (εκμεταλλευόμενος και τη διαφορά της ώρας) ο φίλος Ηλίας από την Καλιφόρνια, που σ’ αυτόν ανήκει ο έπαινος.

Διότι, βλέπετε, ο Ισοκράτης δεν είπε αυτό που έβαλαν στο στόμα του οι πλασιέδες της ελληνοφροσύνης. Το απόσπασμα είναι από τον Αρεοπαγιτικό λόγο του και έχει στο πρωτότυπο ως εξής (ζητώ συγνώμη για το πολυτονικό):

Οἱ γὰρ κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον τὴν πόλιν διοικοῦντες κατεστήσαντο πολιτείαν οὐκ ὀνόματι μὲν τῷ κοινοτάτῳ καὶ πραοτάτῳ προσαγορευομένην, ἐπὶ δὲ τῶν πράξεων οὐ τοιαύτην τοῖς ἐντυγχάνουσι φαινομένην, οὐδ’ ἣ τοῦτον τὸν τρόπον ἐπαίδευε τοὺς πολίτας ὥσθ’ ἡγεῖσθαι τὴν μὲν ἀκολασίαν δημοκρατίαν, τὴν δὲ παρανομίαν ἐλευθερίαν, τὴν δὲ παρρησίαν ἰσονομίαν, τὴν δ’ ἐξουσίαν τοῦ ταῦτα ποιεῖν εὐδαιμονίαν, ἀλλὰ μισοῦσα καὶ κολάζουσα τοὺς τοιούτους βελτίους καὶ σωφρονεστέρους ἅπαντας τοὺς πολίτας ἐποίησεν.

Φυσικά, μετάφραση δεν μας χρειάζεται διότι όλοι εμείς οι Έλληνες την έχουμε μία και ενιαία και τρισχιλιετή. Επειδή όμως μπορεί να περάσει και κανείς αλλοδαπός που δεν μετέχει της ημετέρας παιδείας, μεταφράζω πρόχειρα το απόσπασμα:

Διότι εκείνοι που διοικούσαν την πόλη τότε (ενν. στην εποχή του Σόλωνα και του Κλεισθένη), δεν δημιούργησαν ένα πολίτευμα το οποίο μόνο κατ’ όνομα να θεωρείται το πιο φιλελεύθερο και το πιο πράο από όλα, ενώ στην πράξη να εμφανίζεται διαφορετικό σε όσους το ζουν· ούτε ένα πολίτευμα που να εκπαιδεύει τους πολίτες έτσι ώστε να θεωρούν δημοκρατία την ασυδοσία, ελευθερία την παρανομία, ισονομία την αναίδεια και ευδαιμονία την εξουσία του καθενός να κάνει ό,τι θέλει, αλλά ένα πολίτευμα το οποίο, δείχνοντας την απέχθειά του για όσους τα έκαναν αυτά και τιμωρώντας τους, έκανε όλους τους πολίτες καλύτερους και πιο μυαλωμένους.

Μ’ άλλα λόγια, ο Ισοκράτης δεν μίλησε για «δημοκρατία που αυτοκαταστρέφεται». Αυτό είναι προϊόν ερμηνείας, για να μην πω προϊόν φαντασίας. Όπως προϊόν φαντασίας, που καμιά σχέση δεν έχει με το πραγματικό ρητό του Ισοκράτη, είναι και η ατάκα ότι η δημοκρατία «κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας». Για άλλη μια φορά, οι ελληναράδες χρησιμοποιούν τους αρχαίους όπως ο μεθυσμένος τον φανοστάτη: όχι για να φωτίσουν το δρόμο τους, αλλά για δεκανίκι που θα στηρίξει τα σαθρά τους επιχειρήματα.


Και πάλι για το ψεύτικο ρητό του Ισοκράτη

Για να θυμίσω σύντομα τα γεγονότα, στις 10 Δεκεμβρίου ο Ελεύθερος Τύπος δημοσίευσε πρωτοσέλιδο, με τεράστια γράμματα, και σε μαύρο φόντο, το εξής ρητό που αποδιδόταν στον Ισοκράτη:

Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται, διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία.

Το πρωτοσέλιδο έκανε μεγάλη εντύπωση. Όπως όμως έγραψα σε σημείωμά μου, το ρητό είναι πειραγμένο. Η φράση για «δημοκρατία που αυτοκαταστρέφεται» είναι προϊόν ερμηνείας ή φαντασίας, όπως κατασκευασμένη είναι και η φράση «κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας».

Το ρητό-μαϊμού δεν είναι επινόηση της εφημερίδας· κυκλοφορούσε από παλιά στο Διαδίκτυο. Όμως, η εφημερίδα έσπευσε πολύ πρόθυμα να υιοθετήσει και να προβάλει τη λαθροχειρία, επειδή, όπως πολύ σωστά γράφει ο Ιός «αυτή η φράση-μαϊμού του Ισοκράτη εξυπηρετούσε την πολιτική σκοπιμότητα της στιγμής».

Ενδεικτικό για το κλίμα των ημερών είναι πως το σημείωμά μου για τον Ισοκράτη αναδημοσιεύτηκε αστραπιαία σε πολλές δεκάδες ιστολόγια, φόρουμ, σε σελίδες του Facebook και του MySpace, με αποτέλεσμα να δεχτεί πολλές χιλιάδες επισκέψεις και να γίνει το δημοφιλέστερο κείμενο του ιστοτόπου μου. Ήταν ένα σημείωμα βιαστικά γραμμένο, εν θερμώ· περίπου το ίδιο, αν και πιο σουλουπωμένο, δημοσιεύτηκε και στην Αυγή την Κυριακή 13 Δεκεμβρίου. Η αναφορά του Ιού στο επεισόδιο μού δίνει την ευκαιρία να ασχοληθώ και πάλι με το θέμα, όχι για να βλογήσω τα γένια μου, αλλά για να απαντήσω σε κάποιες ενστάσεις και να κάνω μερικές γενικότερες σκέψεις που δεν χώρεσαν στο άρθρο μου στην Αυγή.

Καταρχάς, για τον Ελεύθερο Τύπο. Όπως επισημαίνει ο Ιός, ενώ πολύ εύκολα μπορούσε να βρει ότι ο Ισοκράτης είναι μαϊμού, δεν το έκανε και έσπευσε να υιοθετήσει το μαγειρεμένο απόσπασμα· αντίθετα, μια μέρα νωρίτερα, όταν ένας φωτορεπόρτερ της εφημερίδας, ο Κ. Τσιρώνης, έφερε ένα λαβράκι, φωτογραφία αστυνομικού να σημαδεύει διαδηλωτές με προτεταμένο όπλο, ο αρχισυντάκτης Σερ. Κοτρώτσος επέδειξε περισσή περίσκεψη, διπλοτριπλοκοσκίνισε την αυθεντικότητα του στιγμιότυπου, έχασε μια μέρα για να «διασταυρώσει» τα στοιχεία, και τελικά έθαψε τη φωτογραφία στις μέσα σελίδες. Λίγο αργότερα, απέλυσε τον ρεπόρτερ αντί να τον επιβραβεύσει, με το πρόσχημα ότι άφησε τη φωτογραφία να διαρρεύσει στο Διαδίκτυο. (Μπορείτε να τη δείτε εδώ). Η διαφορά στάσης είναι εύγλωττη, θαρρώ.

Δεύτερο, για τη δύναμη του Διαδικτύου. Αν δεν ήταν το Διαδίκτυο, η φωτογραφία θα μπορούσε εύκολα να θαφτεί εντελώς και να μη δημοσιευτεί ποτέ. Αλλά και η διάψευση του αποσπάσματος του Ισοκράτη θα περιοριζόταν σε στενό κύκλο, ενώ τώρα διαδόθηκε ευρύτατα.

Τρίτον, με κατηγόρησαν μερικοί, κυρίως από ελληνοκεντρικά ιστολόγια, ότι στάθηκα στον τύπο και όχι στην ουσία, ότι η φράση περί αυτοκαταστροφής τεκμαίρεται από άλλα χωρία του Αρεοπαγιτικού λόγου του Ισοκράτη. Μα, αυτό έγραψα κι εγώ, ότι η αναφορά ήταν προϊόν ερμηνείας ή φαντασίας. Κάποιοι άλλοι είπαν ότι δεν έχει σημασία αν είπε ακριβώς αυτό ο Ισοκράτης ή ποιος το είπε, σημασία έχει ότι η φράση περιγράφει σωστά την κατάσταση. Ίσως –αλλά τότε, όπως ευφυώς παρατηρεί ο Ιός, γιατί άραγε δεν δημοσίευε ανυπόγραφο το ρητό η εφημερίδα ή έστω με την υπογραφή «Σεραφείμ Κοτρώτσος»; Θα ήταν άραγε ίδια η εντύπωση;

Όχι βέβαια. Γιατί το περιστατικό με τον Ισοκράτη-μαϊμού είναι ένα ακόμα από τα πάμπολλα περιστατικά καπηλείας και «εργαλειοποίησης» (για να δανειστώ έναν όρο της μόδας) των αρχαίων. Αυτό πάντοτε συνέβαινε, θα μου πείτε. Ίσως, αλλά τα περιστατικά πληθαίνουν. Ειδικά μετά την είσοδο του ΛΑΟΣ στη Βουλή, οι ακροδεξιοί προσπαθούν να πλασαριστούν σαν ιδιοκτήτες ή δικαιωματικοί εκπρόσωποι του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Έτσι, για παράδειγμα, ο βουλευτής Βελόπουλος συνηθίζει να διανθίζει τις αγορεύσεις του με αρχαία ρητά, μερικά από τα οποία είναι υπαρκτά. Την ίδια ώρα, οι τηλεβιβλιοπώλες αδελφοί Γεωργιάδη εκδίδουν αρχαίους με όλες τις σημασίες της λέξης, ενώ ο ιός του Πλεύρη βρίσκει απίθανες ελληνικές ετυμολογίες χωρίς ωστόσο να ξεπερνάει την πρώτη διδάξασα, την ανεκδιήγητη κυρία Τζιροπούλου.

Αλλά και σε λιγότερο ακραίους πολιτικούς χώρους, ο Βύρων Πολύδωρας, θυμίζω, μάγευε το ακροατήριό του με περιποιημένα απαρέμφατα. Επίσης, στις αρχές του χρόνου, όταν ο βουλευτής Κουκοδήμος βρέθηκε σε δύσκολη θέση, στην αρχαιολαγνεία αναζήτησε σανίδα σωτηρίας ή απορρυπαντικό για να καθαρίσει την ελεεινά λερωμένη φωλιά του. Βγαίνοντας από το γραφείο του ανακριτή, δήλωσε: Θα μιλήσω λακωνικά, όπως οι Σπαρτιάτες: “Τύχη αγαθή ικανότητος ένεκα και ήθους αμέμπτου καλής παιδείας άμα”. Το ρητό αυτό, παρεμπιπτόντως, δεν υπάρχει και δεν θα μπορούσε να υπάρξει, αφού δεν σημαίνει τίποτε στα αρχαία ελληνικά. Κι όμως, οι δημοσιογράφοι που το άκουσαν εκστασιάστηκαν.

Βλέπετε, η επίκληση των αρχαίων έχει μαγικό αποτέλεσμα. Υπάρχει μια μερίδα του κοινού που πείθεται πολύ εύκολα μόλις ακούσει κάτι αρχαίο, ή κάτι που να μοιάζει με αρχαίο ή που να πλασάρεται για αρχαίο. Κι έτσι ο σύγχρονος κάπηλος δανείζεται αίγλη κι ο ελληναράς βρίσκει στους αρχαίους δεκανίκι για να στηρίξει τα σαθρά επιχειρήματά του.

Κατά σύμπτωση, λίγες μέρες μετά το πρωτοσέλιδο με τον ψεύτικο Ισοκράτη, μια ομάδα φοιτητές ανέβηκαν στην Ακρόπολη και κρέμασαν πανώ σχετικό με τις διαδηλώσεις των τελευταίων ημερών. Παρόμοια ενέργεια έχει ξαναγίνει· θυμάμαι ένα αντιπολεμικό πανώ του ΚΚΕ την εποχή του πολέμου στο Ιράκ. Φυσικά, πολλοί καλοθελητές έσπευσαν να ανατριχιάσουν αυθόρμητα για την ιεροσυλία. Δεν θα συμφωνήσω. Όταν θέλουμε ενιαία αδιατάρακτη συνέχεια του ελληνισμού, όταν δίνουμε το γκλομπ στον Ισοκράτη για να βαράει διαδηλωτές, λογικό είναι να τα αισθάνονται και οι διαδηλωτές οικεία και να τα χρησιμοποιούν στον αγώνα τους. Καθόλου τυχαία, ο Μανώλης Γλέζος που κατέβασε τη σβάστικα από την Ακρόπολη, επικρότησε την ενέργεια των νεαρών.

Δημοσιεύθηκε ΕΔΩ

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.